Etkileyici bir yönetici olmak, nokta atışı kararlar verebilmek ve en önemlisi daha mutlu bir yaşam sürmek ister misiniz? Kendinizin en iyi versiyonu olma yolunda öz farkındalık şüphesiz ki kişisel gelişim programları içerisinde en çok üzerinde durmanız gereken konu olacaktır. Sadece iyi bir yönetici değil lider olmak istiyorsanız işe öz farkındalığınızı ortaya çıkarmakla başlayabilirsiniz.

ÖZ FARKINDALIK NEDİR?

Öz Farkındalık Nedir?

Öz Farkındalık Nedir?

Psikologlara göre öz farkındalık, kendine odaklanabilme ve bunu yaparken eylemlerinizi, düşünceleriniz veya duygularınızla birlikte iç dünyanızla uyumlu hale getirebilme yeteneğidir.

Öz farkındalığı yüksek insanlar kendilerini objektif olarak değerlendirebilir ve bu sayede başkalarının gözünde nasıl göründüklerini bilirler. Kendinizin farkındaysanız duygularınızı yöneterek, davranışlarınızı değerlerinizle uyumlu hale getirebilirsiniz.

Basitçe söylemek gerekirse, öz farkındalığı yüksek olanlar eylemlerini, duygularını ve düşüncelerini nesnel olarak yorumlayabilirler.

Pek çoğumuz başımıza bir durum geldiğinde içinde bulunduğumuz koşulları ve sorunları kişiselleştirip duygusal yorumlar yapmaya yöneliriz. Bu noktada öz farkındalık nadir görülen ve geliştirilmesi gereken bir özelliktir çünkü liderlerin büyümelerine, etkililiklerini değerlendirmelerine ve ihtiyaç duyulduğunda rotayı değiştirmelerine olanak tanır.

KENDİNİ TANIMANIN İKİ FARKLI HALİ

Öz farkındalığın toplumsal öz farkındalık ve içsel öz farkındalık olmak üzere iki çeşidi vardır.

TOPLUMSAL FARKINDALIK: 

Toplumsal farkındalık diğer insanlara nasıl göründüğünüzün bilincinde olmanızdır. Bu bilinç nedeniyle sosyal normlara bağlı kalmak ve diğer insanlar tarafından ‘sosyal’ olarak nitelendirilmek istemeniz olasıdır.

Bu tür farkındalığın faydaları olsa da benlik bilinci ile karıştırmamakta fayda var. Benlik bilinci çok fazla olan insanlar dış görünüşüne ve davranışlarına aşırı derecede duyarlı olurlar ve başkalarının kendileri hakkında ne düşündüğü konusunda gereksiz endişeler duyabilirler. Bu durumda da öz bilinçten uzak davranışlar sergileyebilirler.

ÖZ FARKINDALIK: 

İçsel öz farkındalık kişinin iç dünyasının ve içsel durumunun bilincinde olarak bunu yansıtabilmesidir. İçsel benlik bilincine sahip olan bireyler içe dönüktür ve içeride neler olup bittiğini anlamak ister, kendi duygu ve tepkilerine merakla yaklaşır.

Bunu basit bir örnekle açıklayalım. Önemli bir toplantınız var ve çok gergin olduğunuzu fark ettiniz. Bu noktada fiziksel tepkilerinizin farkına varmak ve bu endişenizin toplantıyla olan ilişkisini çözümlemek içsel öz farkındalık için bir örnek olacaktır.

Öz farkındalığın öz bilinç haline gelmediğinin farkında olmak oldukça önemli. Öz bilinç kaygı veya içe dönüklük noktasından kendine yüksek bir odaklanmadır. Öz bilinç çok arttığında özgünlükten yoksun bir kişilik oluşturabilirsiniz. Bu durum kendinizin bazı yönlerini gösterirken utangaç davranma eğiliminde olmanıza sebep olabilir.

ÖZ FARKINDALIK NEDEN ÖNEMLİ?

Bir grup araştırmacının çalışmasına göre içinize baktığınızda değerlerinizi, düşüncelerinizi, duygularınızı, davranışlarınızı, güçlü ve zayıf yönlerinizi netleştirmeniz mümkün. Bu sayede başkaları üzerinde sahip olduğunuz etkinin de farkına varabilirsiniz.

Araştırmacılar, öz farkındalığı olan insanların daha mutlu olduğunu ve daha iyi ilişkilere sahip olduğunu söylüyor. Bu, kişilerin bireysel ve sosyal kontrol duygusunun yanı sıra yaptıkları işlerden de daha fazla keyif almalarını sağlıyor.

Dışarıdan baktığınızda insanların sizi nasıl gördüğünü anlarsınız. İnsanların onları nasıl gördüğünü bilen kişiler, farklı bakış açılarına sahip insanlara karşı empatik davranmaya daha yatkın olurlar. Liderde de bu durum geçerlidir. Kendi algısı diğer insanların algılarıyla örtüşen liderlerin diğer insanları tanıma, güçlendirme ve dahil etme olasılıkları daha yüksektir.

ÖZ FARKINDALIĞIN FAYDALARI

ÖZ FARKINDALIĞIN FAYDALARI

ÖZ FARKINDALIĞIN FAYDALARI

  • Öz farkındalık edinmeye başladığınızda olaylara birden fazla bakış açısıyla yaklaşmaya başlarsınız. Bu size farklı senaryoları tahmin etme ve daha iyi kararlarlar verebilme becerisi kazandırır.
  • Artan öz farkındalık ile özgüveniniz de doğru orantılıdır. Bu sayede daha anlaşılır ve net iletişim kurabilirsiniz.
  • Farklı bakış açılarına sahip olduğunuzda bu sizi varsayım ve önyargılarınızdan kurtarır. Diğer insanlara kapsayıcı bir şekilde yaklaşmanızı sağlar ve daha iyi ilişkiler kurmanıza yardımcı olur.
  • Öz farkındalık ile duygularınızı kontrol altında tutabilirsiniz. Bu da istenmeyen ve sizi tedirgin edecek bir durumla karşılaştığınızda sorunun sebebini anlamanızı kolaylaştırarak stres seviyenizin düşmesini destekler.

Tüm bunları düşündüğümüzde öz farkındalığın faydaları daha mutlu bir insan olabilmemiz için yadsınmayacak kadar etkilidir.

ÖZ FARKINDALIK EKSİKLİĞİ NEDİR?

Öz farkındalık, son dönemlerde liderlik jargonunda temel unsurlardan biri olmuş durumda. Pek çok lider kendisinin farkında olduğunu söylese ve bununla övünse de insanların yalnızca küçük bir kısmı bu tanımlamaya uyuyor.

Birçok insan duygularını göstermemesi gerektiği öğütleriyle büyümüştür. Bunun üstesinden görmezden gelerek veya bastırmaya çalışarak gelmiştir. Özellikle negatif duygular baş gösterdiğinde bunlarla başa çıkmak zordur. Böyle durumlarda onları ya içselleştiririz (öfke, küskünlük, depresyon) ya da onları başkalarını suçlayarak, küçümseyerek ya da zorbalık ederek dışa vururuz.

Öz farkındalık eksikliği, liderlikte önemli bir handikaptır. Araştırmalara göre kurumsal firmalardaki yöneticilerin kariyer basamaklarını tırmanırken daha özgüvenli bir görünüm elde etmelerine karşın başkalarının bakış açılarını dikkate almama eğiliminde olduğu görülmüştür.

Bir başka çalışmada ise araştırmacılar, güçlü yöneticilerin beyin aktivitesine incelediler ve liderlerin gücü arttıkça başkalarıyla empati kurma yeteneğinin azaldığı sonucuna varmalarını sağlayan fizyolojik kanıtlar buldular.

Öz farkındalık eksikliği olan liderlerin en belirgin özelliklerinden birisi de değişmeleri gerektiğini düşünmemeleri ve bunu kabul etmemeleridir. Bunun yerine diğer insanların değişmesini talep ederler.

KENDİNİ BİLEN BİR İNSAN OLUP OLMADIĞIMI NASIL ANLARIM?

Öz farkındalık geliştirilebilen bir alandır. Dolayısıyla bu konu için umutsuzluğa kapılmanıza hiç gerek yok. Ne kadar öz farkında olduğunuzu bilmek istiyorsanız nörobilim alanında uzman araştırmaya dayalı hizmet veren kaynaklardan yararlanabileceğiniz kişisel gelişim programları iyi bir alternatif olacaktır.

NASIL DAHA BİLİNÇLİ BİR İNSAN OLUNUR?

KENDİNİ HAYAL ET

Kendinizin en iyi versiyonunu hayal edin ve bunu gözünüzde tıpkı bir film sahnesi gibi canlandırın. İdealinizdeki benliğiniz nasılsa, hangi alanlarda başarılı olmak istiyorsanız, ulaşmak istediğiniz yer neresi ise tek tek gözünüzün önüne getirin.

 “NE” SORULARINI SORUN

Öz-farkındalığın özünde kendini yansıtma yeteneği vardır. Araştırmacılar, çoğu insanın kendine yanlış sorular sorduğunu bundan dolayı yansımayı efektif olarak kullanamadığını iddia ediyor.

İç çatışmayı çözme girişiminde genelde “Neden?” diye sorarız. Bilim adamları ise bilinçaltına erişimimiz olmadığı için bu soruyu cevaplamanın bir yolu olmadığını bunun yerine, doğru olmayabilecek cevaplar uydurduğumuzu, soruyu cevaplarken zayıflıklarımıza ve güvensizliklerimize odaklandığımızı savunuyor.

Toplantılarda sesini yükseltmekte zorlanan henüz kıdem almış alt düzey bir yönetici olduğunuzu düşünün. Kendi kendinize, “Toplantılarda sesimi çıkaramam çünkü bu işlerde daha çok yeniyim” diyerek tecrübeniz üzerinden açıklama getirebilirsiniz.

“Ne sorusunu” sormak ise sizi sonucu etkileyen tüm faktörleri göz önünde bulundurmanın nesnel ve açık alanına sokar. Örneğin, “Toplantılarda neden sesimi yükseltmiyorum?” sorusunu sormak yerine şunları sorabilirsiniz:

  • “Odadaki kişilerarası dinamikler nelerdi?”
  • “O sırada vücudum ne tepki gösterdi?”
  • “Yeterince iyi olmama konusunda eski anılarımı hatırlatamama neden olan ne oldu?”
  • “Konuşma korkumu yenmek için ne yapabilirim?”

Bu tür bir iç gözlem, davranışlarınızın ve duygularınızın ne olduklarına bakmamızı sağlar. Öz farkındalık ile bize hizmet etmeyen eski kalıplarınızı ve anılarınızı inceleyebilir ve sonrasında onlardan kurtularak yola devam edebilirsiniz.

BEYNİNİ KULLAN

İlkel beyin olarak da adlandırılan amigdala, beynin insanlarda gelişen ilk kısmıdır. Kaçma ya da savaşma ihtiyacının sinyalini veren bir tür radar işlevi görür. Beynin bu kısmı tehlikeyi tahmin etme konusunda oldukça yeteneklidir ve siz olumsuz bir duygunun adını bile koyamadan tepki verir. Kalp atışlarınız hızlanır, mideniz kasılır ve boyun kaslarınız gerilir.

Vücut tepkileri, olumsuz bir duyguyu kaydetmesi veya adlandırması için ön frontal kortekse sinyal verir. Fiziksel durumunuza farkındalık getirirseniz o anda duyguyu olduğu gibi tanıyabilirsiniz.

Duygularınızı adlandırmak karar vermede çok önemlidir. Duygularınızı adlandırmak, geride durup neler olup bittiğini daha nesnel bir dille değerlendirmek için objektif bakış açısıyla yaklaşmalısınız.

Diyelim ki birisiyle sohbet ediyorsunuz ve karşınızdaki insan size karşı devamlı olumsuz geri bildirimlerde bulunuyor. Kalbiniz çarpmaya başlıyor ve kendinizi tehdit altında hissediyorsunuz. Kendinize, “Bu kişi bana saldırıyormuş gibi hissediyorum” diyorsunuz. Böyle bir durumda ağlamadan ya da karşıt bir dille yaklaşmadan önce durun ve karşınızdaki insanın söylediği şeyi olduğu gibi dinlemeyi deneyin. Bu kişinin en az bir iyi noktası olduğunu keşfederseniz belki de karşılıklı olarak tatmin edici, birbirinize değer katan ve üretken olan farklı bir sohbete başlama şansınız olacaktır.

BAŞKALARINA SİZİNLE İLGİLİ DÜŞÜNCELERİNİ SORUN

Artık geri bildirimlerin sizi rahatsız eden bir şey olamaması gerektiğini öğrendiğinize göre diğer insanlara belirli durumlarda sizi nasıl algıladıklarını sorun. Spesifik bir soru sormak, size en somut geri bildirimi almanızda yardımcı olacaktır. Cesur olun ve onlara sizin nasıl davrandığınızı görmek istediklerini sorun.

Geri bildirim almak istediğiniz senaryoları seçin ve listeleyin. Bunun için kendinize bir tablo oluşturun ve bunu iki kolona ayırın.

1.kolon: Kendimi nasıl görüyorum? :  Buraya o andaki tutum ve davranışlarınızı tanımlamak için kelimelerin bir listesini yapın.

2.kolon: Başkaları beni nasıl görüyor? : Buraya da geri bildirim aldığınız arkadaşınızdan aynı şekilde bir liste yapmasını isteyin

Tutarsız olanları inceleyin, bunlar geliştirmeniz gereken noktalar olabilir.

BİR GÜNLÜK TUTUN

Günlük tutmak, kamusal ve içsel öz farkındalığınızda neler olup bittiğine dikkat etmenin en iyi yollarından biridir. Size hangi düşüncenin veya yaklaşımların iyi gelmeyeceğini bulmanızı sağlayacaktır. Her gün günlüğünüzde bu sorulara cevaplar verin. Cevabı yazarken sorunun çözümünü bulduğunuzda şaşıracaksınız.

  1. Bugün neyi iyi yaptım?
  2. Hangi zorlukla karşılaştım?
  3. Ne hissettim?
  4. Nasıl cevap verdim? Geriye dönüp baktığımda, farklı tepki verir miydim?
  5. Kendimin en iyi versiyonuna odaklanmamı sağlamak için hangi güçlü yönlerimi kullandım?
  6. Yarın için ne yapmayı istiyorum?

FARKINDALIK PRATİĞİ YAPIN

Öz farkındalık zamanla gelişen bir yetenektir. Zihninizde, bedeninizde ve çevrenizde neler olup bittiğinin farkında olmanıza yardımcı olur. Meditasyon, günlük yaşamınıza ekleyebileceğiniz uygulamadan biridir. Bunun dışında sağ elinizi kullanıyorsanız sol elinizi kullanmak veya tam tersi, farkındalığınızı arttırmanızda son derece etkili bir yöntem olacaktır.

Kendini tanıma yolu sürprizlerle dolu bir yolculuktur. Öz farkındalığınızı geliştirmek için çıktığınız bu yolda, kendinize düzenli olarak şu soruyu sorun: “Bugün kendimin en iyi versiyonuna nasıl ulaşacağım?”

author-avatar

Erdem Ercan Hakkında

Hayatın Ritmi eğitim, koçluk ve danışmanlık şirketinin kurucusu, PCC ünvanlı profesyonel koç, eğitmen, danışman ve konuşmacıdır. Teba, Anadolu Efes, Gilan’da yönetici olarak görevler almıştır.12 yıllık profesyonel yöneticilik ve 13 yıllık girişimcilik deneyimine sahiptir. Duygusal Zeka konusunda önemli ekollerin sertifikasyonuna sahip olup Six Seconds'in ileri eğitmenidir. 13 yıldır Dugusal zeka alaninda adanmışlıkla çalışmaktadır. 1.500 saatin üzerinde koçluk, 2.000 saatin üzerinde Eğitim, 1.000 saatlik Danışmanlık ve 45 saat Konuşma tecrübeleriyle yurt içinde ve dışında önemli firmalarda basarili sonuçlara imza atmıştır.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.